De Grote Boer van Lekkerkerk

In een herberg te Lekkerkerk, De Grote Boer, genaamd, heeft jarenlang een schilderij gehangen, waarop was afgebeeld Gerrit Bastiaansz de Hals, van wie in het midden van de negentiende eeuw gezegd werd dat hij de grootste mens was, die ooit in Nederland was geboren.

In zijn beschrijving van de Krimpenrewaard uit 1847, schrijft AJ van der Aa hierover: Bezienswaardig is in eene herberg van dit dorp de levensgroote afbeelding van den, door zijne buitengewone lengte zoo bekenden boer, of liever zamvisscher, van Lekkerkerk, Gerrit Bastiaanse de Hals. Deze man, die de ongemeene lengte van 2 ellen, 5 palm en 9 duim had, zou de grootste mensch zijn geweest, die ooit in Nederland geboren is, zoodat lieden van eene zeer rijzige gestalte zonder te bukken, onder zijne armen konden doorgaan.

Als we ervan uitgaan, dat een el zo'n 69 cm lang was, een Rijnlandse duim een afmeting had van ruim 2,6 cm en een palm 10 cm, dan komen we op een lengte van ruim 2 meter en 11 cm. In verschillende andere boeken is steeds sprake van 2.59 cm. En van een gewicht van 250 kg.
Hoe dan ook, voor de zeventiende eeuwse Hollander, die gemiddeld flink kleiner was dan zijn eenentwintigste eeuwse nazaten, moet Gerrit, wel een reus zijn geweest. Volgens de overlevering was hij zo sterk als een os en liep hij bij gelegenheid vooraan de stoet, als een kermis haar intrede deed.

In de betreffende herberg 'de Prince van Orange', die later omgedoopt zou worden tot "Groote Boer', was aan een van de zolderbalken een klein plankje bevestigd, waar hij steeds zijn glaasje op zette. In 1869 ging deze herberg door brand verloren, tezamen met een tegeltableau, waarop de grote boer was afgebeeld.

Naar verluidt was Gerrit een zachtaardig man. En ondanks het feit dat hij niet kon lezen en schrijven (hij ondertekende met een dubbel kruis) was hij toch in overheidsdienst: hij was heemraad en stadhouder, dat wil zeggen plaatsvervanger van de schout. In die functie zou hij tijdens de kermis in 1668 bij een ruzie zijn geroepen en daar door een klein mannetje met een mes zijn doodgestoken. Hij werd 48 jaar oud.

In de voormalige herberg te Lekkerkerk was niet alleen het schilderij te bewonderen, ook werden er een scheenbeen en een schoen van Gerrit bewaard. Deze laatste attributen zijn nu in het bezit van de gemeente Nederlek.

Café De Grote Boer bestaat niet meer. In het pand waar deze herberg jarenlang was gevestigd, huist nu een Chinees restaurant.
Het schilderij waar Van der Aa over schreef is er nog wel. Omdat de eigenaar van het Chinese restaurant het niet in zijn etablissement wilde laten hangen, is het verplaatst. Het hing het lange tijd in de hal van de firma Kruiswijk te Vlist.

Dankzij vele donaties is de Vereniging Lekkerkerk door de tijd erin geslaagd genoeg fondsen bijeen te halen om het schilderij terug te halen naar Lekkerkerk: sinds november 2005 hangt het schilderij in het raadhuis van Nederlek.

Bronnen:
Ken uw buren van A tot Z door PJ Zonruiter, 1972
Beschrijving van den Krimpenrewaard en den Lopikerwaard door A.J. van der Aa, 1847
Historische Encyclopedie Krimpenerwaard, 8e jaargang, nummer 2
Gesprek met John Kruiswijk te Vlist in april 2002