IJsseldijk 412, Krimpen a/d IJssel

door Hans van Embden

Dit artikel verscheen eerder in het voorlichtingsblad van de gemeente Krimpen aan den IJssel, De Klinker, van april 2003,
onder de titel Kunst rond een boomgaard

Wandel je rustig over de IJsseldijk, dan valt het op dat er nog veel panden zijn, waarvan de gele uitstraling door de ijsselsteentjes doen vermoeden dat ze best oud zijn. Mooi in ieder geval. Zo ook het voorhuis van het gebouw op de hoek van de IJsseldijk en de Kortlandstraat, tegenover de GEGO: IJsseldijk 412. De huidige eigenaars, dhr. Van Dale en grafisch kunstenares mevrouw Bibbe, hebben het pand een mooie uitstraling gegeven. Ook aan deze verzameling stenen zit een verhaal:

NOENARDUS HOOGENDIJK
De eerste bekende eigenaar van het perceel, dat in 1830 nog een boomgaard was, is Noenardus Hoogendijk(1791-1874), van beroep landbouwer. In die tijd heeft slechts 1% van het land langs de IJssel en de Lek in de gemeente Krimpen aan den IJssel als bestemming boomgaard. Geen grote inkomsten dus. 40% was hooiland en 34% weiland. De bebouwing haalde nog niet eens de 1% (137 huizen). Een voorbeeld van hoe een boomgaard er in die tijd uitziet is nog te aanschouwen in de buitendijkse Draakpolder aan de Hollandsche IJssel in de buurtschap Rozendaal tussen Haastrecht en Oudewater. Er is zelfs een wandelroute uitgezet in dat gebied. Terug naar Krimpen: Boer Hoogendijk bezat aardig wat percelen in Krimpen a/d IJssel waaronder 5 huizen. Zelf woonde hij in een huis ten zuiden van de steenplaats van Mijnlieff (daar waar nu de oprit van de Algerabrug de IJsseldijk kruist). Zijn bezittingen achter die boerderij liepen door tot de landscheiding met Krimpen a/d Lek. Nardus behoorde niet tot de 10 rijksten van onze gemeente, maar was wel een van de boeren met het grootste bezit aan land (30 bunder) en beesten (30-40 runderen). Erg geliefd was hij niet. Hij lag vaak overhoop met inwoners over het vissen in zijn water of het betreden van zijn land zonder zijn toestemming. Ook moest hij zijn bijtgrage boerderijhond aanlijnen. Zowel burgemeester J. Weggeman Guldemont als W. van Waning riepen hem menigmaal tot de orde. Gewone mensen waren waarschijnlijk allang beboet, maar omdat Nardus ambachtsheer van Krimpen a/d IJssel was werd hem de hand boven het hoofd gehouden. Die titel van ambachtsheer had hij overigens gewoon gekocht op een veiling in 1856 voor 600 gulden. In die tijd was de titel van ambachtsheer in Krimpen a/d IJssel gedegradeerd tot een papieren titel. Recht op het heffen van tienden op o.a. koren, hennep, varkens e.d. was er wel, maar omdat het zo weinig opleverde werd er niet echt achteraan gezeten. In tegenstelling tot in de omliggende gemeenten bestaat de titel ambachtsheer van Krimpen a/d IJssel nog steeds!! Waarom een Krimpense boer die titel kocht? Het was voor Nardus wellicht een goede investering, want reeds een jaar later probeerde hij de belastingbetalers te bewegen om met een afkoopsom van 700 gulden onder de jaarlijks heffingen uit te komen. Dat lukte echter niet, logisch want de opbrengst van de ingelanden (belastingbetalende inwoners) per jaar bedroeg niet meer dan 18 gulden!

ADRIANUS HOOGENDIJK Nzn
In 1877 maakt de boomgaard plaats voor een boerderij. Het kadaster spreekt over een bouwmanswoning met schuren, stallen, kelder, koetshuis, erf en weiland. De eigenaar sinds 1870 is de enige zoon van Noenardus: Adrianus Hoogendijk Nzn. Adrianus, die te boek staat als melkhandelaar, heeft van 1859 -1895 deel uitgemaakt van de gemeenteraad van Krimpen aan den IJssel. Vader en zoon verschilden erg van elkaar. Het wil toch wel wat zeggen dat grootvader Noenardus op zijn sterfbed nog zijn testament verandert en dat hij de titel van ambachtsheer aan zijn kleinzoon en naamgenoot toewijst. In 1895 sterft Adrianus en laten zijn nazaten de onroerende goederen veilen.

NOENARDUS HOOGENDIJK Azn.
Zijn zoon Noenardus Hoogendijk Azn (1854-1921) volgt hem op als raadslid en is van 1906-1911 wethouder van Krimpen aan den IJssel. Hij hecht niet veel aan zijn titel als Ambachtsheer en verkoopt deze titel per opbod aan een Hagenaar voor 1525 gulden En dat is iets meer dan zijn aangetrouwd familielid Fop de Lijster uit IJsselmonde er voor wilde betalen (400 gulden).

MARCU COHN
Veel van de geveilde onroerende goederen in 1895 komen in het bezit van M Cohn, wijnhandelaar te Rotterdam, waaronder de boerderij aan de IJsseldijk 412.
Het is deze Cohn die aan het begin heeft gestaan van het eerste uitbreidingsplan van woningen in Krimpen a/d IJssel. Het gemeentebestuur liet haar oog vallen op de boerderij van J.A. Boon en de gronden erom heen: 9,5 bunder (ha). Na stevig onderhandelen met de eigenaar, dhr M. Cohn, over de prijs per hectare, konden de plannen in 1917 worden doorgezet. Dhr. Cohn liet zich van zijn goede kant zien door een schenking te doen aan het Armenbestuur. De naam Cohn is tot de watersnoodramp van 1953 ook nog verbonden geweest aan enkele huizen bij Hollandia in de Stormpolder. Marcu Cohn, verkoopt in 1929 "onze" boerderij en 175 andere percelen, waaronder veel weiland, aan de NV Maatschappij tot Exploitatie van gronden in den Stormpolder. Dhr Cohn maakt zelf wel deel uit van de raad van bestuur van deze NV. Deze maatschappij zette zich niet alleen in voor de Stormpolder maar bemoeide zich ook met de nieuwe woningen in Kortland. Marcu Cohn heeft de dreiging van de crisis in de jaren dertig en de jodenvervolging goed ingeschat. Hij vertrekt op tijd naar Amerika. Na de tweede wereldoorlog doen nazaten nog even van zich horen i.v.m. het afwikkelen van enkele zaken betreffende onroerende goederen.

Ondertussen is het boerenbedrijf in het pand beëindigd. Immers de landerijen worden omgezet in huizenbouw achter de boerderij: Kortlandstraat, Steenbakkerstraat e.d. Boer Pols verhuist naar een andere boerderij in Krimpen aan den IJssel. De familie L Neven gaat er wonen en koopt het pand.

LEENDERT NEVEN
Leendert Neven trouwt in 1912 en gaat wonen in een van de woningen die hij zelf gebouwd heeft onder aan de IJsseldijk, tussen de twee directeurswoningen van de werf. Hij had het geluk om daar te kunnen bouwen omdat in die tijd de werf Otto failliet ging en er dus grond in de verkoop kwam. Leendert heeft een opleiding gevolgd als timmerman en gaat werken bij Van der Giessen. Maar net als velen in de crisisjaren '30, wordt hij ontslagen. Hij besluit voor zichzelf te gaan beginnen en huurt de voormalige hooizolder van de boerderij op IJsseldijk 428 (nu 412). Nog even woont Manus Neven uit Vlaardingen (geen familie) er in met zijn hengelsportartikelen. Volgens een akte van 1939 koopt dhr. Neven het pand (woonhuis, schuur en erf) van de NV maatschappij Stormpolder. Het huis en de werkplaats ondergaan velen verbouwingen.
Leendert Neven doet in de Tweede Wereldoorlog de zaak over aan zijn twee zonen, Arie en Klaas. Dat behoedt de twee jongens voor te werkstelling in Duitsland. Pas na de oorlog verkoopt Leendert, mede om gezondheidsredenen, de zaak aan zijn twee zoons. Nu wonen er drie gezinnen in een pand. Zoon Klaas, de jongste, en gezin gaan wonen in de verbouwde kaaskelder. De lange aanwezigheid van het karnhok buiten naast de boerderij duidt er op dat ook hier aardig wat kaas is bereid door de boerin. Ook herinneren de lange pekelbakken in de kelder hieraan. Arie verbouwt de noordzijde van het huis voor zijn gezin. Vader Leendert met vrouw en twee dochters bewonen het gedeelte aan de stoepzijde en de zolder. In 1946 maakt de houten muur aan de boerenstoep plaats voor een stenen muur. Geld voor meer stenen muren was er op dat moment niet. Gelukkig was er wel werk genoeg en bouwen de broers Neven mee aan o.a. de woningen aan de wethouder Brouwerstraat en Koningin Julianastraat. Tijdens de watersnood ramp van 1953 blijft het huis nattigheid bespaard. De voor de deur liggende binnenvaartschepen doen dienst als golfbrekers. Het water dat wel de dijk over golft, stroomt langs het huis, omdat een muurtje het water verhindert om via de voordeur naar binnen te stromen. De familie Linge, verdreven uit hun woning in de Stormpolder, krijgt bij de Fam. Neven onderdak. Op het moment dat Arie Neven besluit om te emigreren naar Zuid-Afrika, wordt het timmerbedrijf opgeheven, het woonhuis en de werkplaats verkocht aan Frans Loeve. Klaas verhuist met zijn gezin naar de voormalige ouderlijke woning IJsseldijk 336, moeder Neven met haar 2 dochters blijven nog even inwonen bij de Fam. Loeve, in het onderhuis. Zij verhuizen later naar IJsseldijk 338, naast Klaas.

FRANS LOEVE
In de buurtschap Boveneind, gemeente Krimpen aan den IJssel, aan de Breekade, had Frans Loeve een timmerbedrijf met als specialisaties scheepsbetimmeringen en winkels. Veel werk komt uit Ouderkerk. Uitbreiden is aan de Breeka niet mogelijk. Door het kopen van het pand van de gebroeders Neven in 1954, verhuist de familie naar IJsseldijk 412 en het timmerbedrijf ook. Alle elektriciteitspalen op de IJsseldijk tot Gouda toe werden opgekocht en gebruikt om een erfafscheiding met loodsen te maken. In 1955 vindt met de gemeente Krimpen a/d IJssel nog een grondruil plaats. Op een stukje grond van de gemeente had dhr Loeve enige loodsen opgetrokken!! Later werden de loodsen garageboxen en timmerwinkel. Zijn bedrijf fungeerde ook als verfgroothandel van Ripolin: het is een van de eerste doe-het-zelfzaken in Nederland (1958-60). Het timmerbedrijf wordt voortgezet door een van zonen. Zijn oudste zoon Frans begint de doe-het-zelfzaak op het Raadhuisplein te Krimpen aan den IJssel. Later verkoopt hij die weer en start een doe-het-zelf in Stolwijk. Ondertussen is er veel verbouwd aan het huis. Logisch: het gezin Loeve bestaat uit 11 personen. Ook opa en oma Loeve uit Ouderkerk komen inwonen. Timmerman Frans Loeve was een echte vakman, zelfs bij zijn verhuizing naar Capelle a/d IJssel ging er veel hout mee, want hout blijft fascineren. Zo groeide dhr Loeve uit tot een ware houtkunstenaar.

ROEL VAN DALE EN ANNE-MIEK BIBBE
In 1990 betrekt een andere kunstenaar het hoekhuis en wordt de timmerwerkplaats boven omgetoverd tot een atelier, het werkterrein van Anne-Miek Bibbe. De zagerij is nu woonkamer. Het huis, van binnen en van buiten aardig verruïneerd, mede ook door een schoorsteenbrand in 1953, kost de nieuwe bewoners de nodige arbeid om het warm te stoken, stromend water te voorschijn te toveren. Voor de elektriciteitsvoorziening moest kilometers draad worden vervangen. Echtgenoot Roel van Dale probeert het verwaarloosde interieur en exterieur weer op te knappen. Daar horen ook de nieuwe gebrandschilderde ramen bij die als thema hebben "een scheppingsverhaal". Zij verbeelden: chaos, aarde, water, vuur en lucht; Flora en fauna, en megalomanie, de mens verziekt de aarde. Anne-Miek Bibbe werkt veel met etsen en maakt o.a. zgn. kunstenaarsboekjes. Voor meer van haar werk zie o.a. www.hofmakerij.com. De afbeeldingen hebben als titel In mijn dromen waak ik/ hoofddenkwerk. Het kunstwerk in de tuin is van Hans Vermeulen, U weet wel, van die bezems bij de Tuyter. Het herinnert ons aan de verdwenen boomgaard.

Hans van Embden

Kaart 490 dienstjaar 1929
Toont nog de steenplaats, gebouwen en een huis op de plaats van de tegenwoordige Gego. Ook is er een smalle stoep gepland naar de Kortlandstraat. Deze loopt over het perceel van de toenmalige boerderij waarvoor het koetshuis gesloopt moet worden.

De kaart van 1931
Toont de sloop van alle gebouwen op het terrein van de steenbakkerij De hele IJsseldijk tussen de Steenbakkerstraatstoep en de Kortlandstoep is onbebouwd. Onze boerderij lijkt nog intact: zelfs de hooiberg staat er nog op (overigens is de hooiberg geen hooiberg maar een stenen karnton).Hooi werd opgeborgen op de hooizolder. Woningen in de Kortlandstraat zijn netjes gebouwd in de loop van de copen. Wel is er rekening mee gehouden dat de smalle stoep als ontsluiting naar de dijk iets afbuigt langs de boerderij

Op de kaart van 1940 staan aan de dijk tussen Steenbakkerstraat en Kortlandstraat 5 huizen, waarvan die van Goudriaan er 2 aan elkaar zijn. Het hele stuk tussen IJsselstraat en de Dwarsstraat is nu bebouwd. De IJsselstraat is nu nog slechts een straatje tussen Kortlandstraat en Steenbakkerstraat.
De Kortlandstoep is nog steeds niet gerealiseerd.

Op een ontwerpplan uit 1950 is de stoep nu wel gerealiseerd en is de timmerwerkplaats uitgebreid.