In 1732 werd een voetpad in gebruik genomen dat liep van het riviertje de Vlist (nabij de Vrouwenbrug) tot aan de Bergvliet bij het eind van de Bovenkerkseweg te Stolwijk. Dat jaartal 1732 vinden we terug op een kaart van het Hoogheemraadschap van de Krimpenerwaard. Van het bestaan van het pad is in de archieven niets terug te vinden. Dit komt waarschijnlijk doordat het pad op privé-terrein liep en de plaatselijke overheid er geen bemoeiing mee had. Kennelijk vond men de verbinding toch belangrijk genoeg om op de betreffende kaart te vermelden.

Detail van de kaart van het Hoogheemraadschap van de Krimpenerwaard (zuid is boven!)

Het pad volgde het bestaande slotenpatroon en eindigde bij de Bergvliet. Naar verluidt woonde ter plaatse een veerman die passagiers overzette. Omdat dit ongetwijfeld geen dagtaak zal zijn geweest, moeten we bij een veerman eerder denken aan een landbouwer of een broodvisser, die met zijn schouw of roeiboot een paar centen bijverdiende.

Doel van het pad zou zijn geweest om de arts of vroedvrouw uit Bovenkerk in staat te stellen snel naar kramende vrouwen in Vlist te gaan. Mogelijk werd deze route ook gebruikt door Vlister gelovigen, die 's zondags in Stolwijk te kerke gingen.

Hoe lang het pad heeft gefunctioneerd is onduidelijk. Vast staat dat het op de kadastrale minuutplan uit 1828 nog wordt aangegeven. Rond dat jaar werd geheel Nederland voor het eerst minutieus in kaart gebracht, waarbij van elk perceel land werd vastgelegd wie er de eigenaar van was. Van de plaatselijke situatie werd een kaart gemaakt (de allereerste kadastrale kaarten noemen we minuutplans) en de eigenaar van dat moment werd vastgelegd in een register. Dit register heet Oorspronkelijk Aanwijzende Tafel (OAT). Alle OAT's van de Krimpenerwaard worden bewaard in het Streekarchief Midden Holland te Gouda. Zowel de minuutplans als de OAT's zijn ook te raadplegen op internet (1). Uit de minuutplans en de OAT blijkt dat in 1834 de percelen grond waarover het Kraamvrouwenpad liep eigendom waren van de Erven Bouwdewijn van der Lek en de Erven Aart Neleman, respectievelijk wonende In de Vlist 44 en In de Vlist 56. Het minuutplan waarop het Kraamvrouwenpad is aangegeven omvat de kadastrale gemeente Vlist, sectie A (genaamd Westzijde), blad 1, gemaakt door landmeter J. de Geus in 1828. Op deze kaart is nauwkeurig te zien waar het pad heeft gelopen. Iets westelijk van de Vrouwenbrug, op perceel nummer 368, begint het pad. Via de percelen met de nummers 370 en 371 loopt het pad in zuidelijke richting naar de wetering, waar het via een bruggetje verder gaat op perceel nummer 372. Daar verandert de loop van het pad van de oostelijke zijde van het weiland naar de westelijke kant, om te eindigen bij de Bergvliet.

In het voorjaar van 2006 werd ik gebeld door Dick Anker, de voorzitter van de Historische Vereniging Oud Stolwijck, die mij toen meedeelde dat hij het tracé van het pad over de weilanden kon zien liggen. We hebben daarna samen vastgesteld dat dit inderdaad het geval was.

Doordat het gras juist in die weken begon te groeien, was duidelijk een langgerekte strook grond waar te nemen, die met ander gras was begroeid dan de rest van dat perceel weiland.

Naar we aannemen als gevolg van jarenlang gebruik als voetpad, was de onderliggende grond méér aangestampt dan het omliggende gras. Daardoor is een ander soort gras op die strook is gaan groeien.
Dick Anker herkende hierin het z.g. tuintjesgras, terwijl daarnaast het raaigras de overhand had. Later dit jaar hebben Dick en ik het betreffende weiland nog meer dan eens bekeken, maar het pad liet zich niet meer zien: het raaigras had gewonnen.

Bij de her-ingebruikname van de Steinse Tiendweg te Haastrecht, in september 2006, maakte de heer Leen van der Sar, lid van Gedeputeerde Staten van Zuid Holland, bekend dat er voor de aanleg van voetpaden in de provincie nog een bedrag beschikbaar is van €.150.000,-. Hij vroeg de aanwezigen of er nog suggesties waren voor de besteding van dit bedrag. Gemeenteraadslid Mirjam Jongerius, die mijn belangstelling voor de geschiedenis van dit pad van nabij kende, stelde voor om te bezien of het Kraamvrouwenpad voor de subsidie in aanmerking zou kunnen komen. Daarna werd deze suggestie bekend gemaakt via de elektronische nieuwsbrief van de lokale politieke partij VK/GB en vond dit nieuws zijn weg verder in de IJsselbode, Het Kontakt en Radio Vlistam.

Wethouder Bas Noorlander gaat bij de Provincie een plan indienen, om het pad in ere te herstellen. Het pad zou mooi aansluiten op een fietspad dat is voorzien tussen De Hoenkoopse Buurtweg in Hoenkoop en de Oost Vlisterdijk te Vlist. Voor Stolwijkers, en met name voor de inwoners van de nieuwe wijk Bovenkerk, biedt het ook een welkome mogelijkheid tot een wandeling in oostelijke richting. Wellicht is het daarbij een idee om over de Bergvliet niet de traditionele brug te bouwen, maar in plaats daarvan een handbediend 'pontje' aan te leggen, zoals dat in een niet al te ver verleden ook in gebruik was bij het klooster van de Paters Passionisten bij Hekendorp. Voor de wandelaars lijkt dit een welkome afwisseling en de aanleg zal het recreatieve karakter van het pad nog extra benadrukken. Natuurlijk zal het op enige wijze wèl 'hufterproef' moeten zijn…

Voor de bestuurders van de Gemeente Vlist, de Provincie Zuid Holland en het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard ligt hier een prachtige uitdaging om dit eeuwenoude pad opnieuw -letterlijk- op de kaart te zetten.

Ongeveer op de plek waar het Kraamvrouwenpad uitkomt bij de Bergvliet, stond vroeger een windas.
Volgens Van Dale is dit een horizontaal cilindervormig lichaam, dat met een handspaken, of met een slinger, en dan eventueel via een overbrenging, rondgedraaid kan worden; de cilinder kan holle wanden hebben. Windassen worden (werden) o.a. gebruikt om sluisdeuren dicht en open te draaien, zoals bij de Goejanverwellesluis te Hekendorp.

Bovenop zien we drie jongelui, in wie we van links naar rechts herkennen Tak Koot, Leen van den Heuvel en Tienus Zijderlaan. Deze foto (gemaakt in maart 1933) bevindt zich in het archief van de Historische Vereniging Oud Stolwijck.

Het hiernaast afgebeelde windas werd gebruikt om vaartuigen uit de Bergvliet, over de kade, naar de naastgelegen voorwetering te takelen. En vice versa. De ketting werd dan bevestigd aan de boot en over een rollenbaan takelde men de schuit naar de bovenkant van de helling, waarna de zwaartekracht de boot aan de andere kant van de kade weer in het water deed belanden.

Detail van een topografische kaart uit 1914. Hierop staan het voetveer en de overtoom aangegeven (2).

Van dit windas werd onder andere gebruik gemaakt door de Bodedienst Van der Dool uit Ammerstol, die per schuit goederen vervoerde tussen Ammerstol en Gouda.

(1) Op de website www.dewoonomgeving.nl zijn alle minuutplans van heel Nederland èn de daarbij behorende Originele Aanwijzende Tafels te bekijken èn te downloaden. Hier kunt u dus vinden wie er omstreeks 1834 eigenaar was van ùw woning of perceel grond. Op de site staat een duidelijke handleiding.

(2) Kaart 483, uitgegeven in 1914, verkend in 1873, herzien in 1899 en ged. herzien in 1913. Schaal 1 op 25000.
Kaart afkomstig uit de verzameling van Wiro Spruit te Haastrecht