De Krimpenerwaard: de rivieren

De Krimpenerwaard wordt omringd door drie rivieren: de Lek, de Hollandsche IJssel en de Vlist.

De Lek

Deze rivier vormt eigenlijk een deel van de Rijn. Tussen Wijk bij Duurstede en Krimpen aan de Lek heet de rivier Lek; verder stroomafwaarts heet de rivier De Nieuwe Maas. De Rijn stroomde vroeger via de tegenwoordige Kromme Rijn en Oude Rijn naar Katwijk. Rond 1100 werd de Kromme Rijn afgedamd, waarna de Lek de hoofdstroom werd. Vandaar ook het feit dat de Rijn bij Wijk bij Duurstede van naam verandert.

De rivier de Lek wordt met grote regelmaat bevaren door schepen tot 4500 ton en in koppelverband door nog wel zwaarder beladen schepen. Rijkswaterstaat houdt de rivier - en dat met moeite - op een diepte van tenminste 4 meter. Bij laag water is het voor deze grote schepen dan ook van belang om het allerdiepste punt op te zoeken. Met name deze diepgaande schepen vertrekken geladen vanuit de Europoorthavens bij opkomend getij, zodat ze optimaal profiteren van de vloedstroom en bovendien meer water onder de bodem hebben. Doorgaans gaan deze schepen vervolgens via Nieuwegein het Amsterdam-Rijnkanaal op. Bij Vreeswijk, ter hoogte van Klaphek ( dat is de plek waar de Hollandsche IJssel is afgedamd ) is een ondiepe plek, waar deze grote schepen soms over de rivierbodem schuiven.

Tussen Schoonhoven en Krimpen aan de Lek vormt de Lek de grens tussen de Krimpenerwaard en de Alblasserwaard. De verbinding tussen beide Waarden wordt onderhouden door verschillende pontdiensten. Zo is er bij Schoonhoven het veer Schoonhoven - Gelkenes. Ter hoogte van Bergambacht vaart het veer Bergstoep - Groot Ammers. In Lekkerkerk kunt u (per fiets of te voet) de oversteek maken naar Nieuw Lekkerland en vanuit Krimpen aan de Lek gaat een pont naar Kinderdijk. Voorts is er een (brom-)fiets- en voetgangerspont, de 'Vice Versa', die een route vaart tussen Kinderdijk, Bolnes/Slikkerveer en Krimpen aan de Lek.

De waterkwaliteit in de Lek verbetert langzaam. Er wordt meer vis gevangen dan in de zeventiger- en tachtiger jaren, maar de Rijn (en daarmee de Lek) heeft nog altijd een reputatie als ‘riool van Europa’.

De Veerpoort te Schoonhoven. Wegens de hoge waterstand zijn de deuren gesloten.

De laatste jaren is er hard gewerkt om de dijken langs de Lek op Deltahoogte te brengen. Het gedeelte ten westen van Bergambacht is inmiddels gereed.
Over een lengte van ruim 5 km. moet de dijk in het kader van de Deltawet 1957 te Lekkerkerk nog zeer ingrijpend verstevigd worden. Daar komt bij dat de versterking nu ook moet voldoen aan het Deltaplan in het kader van het project Ruimte voor de Rivier.

De Hollandsche IJssel

De Hollandsche IJssel stroomt tussen IJsselstein en Krimpen aan den IJssel, waar hij uitmondt in de Nieuwe Maas. Tussen Gouda en Krimpen aan den IJssel kan de rivier (bij normale waterhoogte) worden bevaren door schepen tot 2000 ton. Bij Gouda is een sluizencomplex in de rivier gebouwd.
Monument ter nagedachtenis aan de ramp in 1953. Op de achtergrond Ouderkerk aan den IJssel. Foto Nieko Jongerius
In 860 wordt de Hollandsche IJssel -dan nog onder de naam Isla- voor het eerst genoemd. Veel later is langs de rivier een jaagpad aangelegd, bestemd voor de paarden die trekschuiten trokken. Van dit voormalige jaagpad werd vervolgens een fietspad gemaakt.

Op dit moment wordt er hard gewerkt om de Hollandsche IJssel mooier en schoner te maken. Met name het gedeelte tussen Gouda en Krimpen aan den IJssel wordt aangepakt. Opgericht is het Projectteam Hollandsche IJssel. Dit is een initiatief van de volgende instanties: de Provincie Zuid Holland, de departementen van Verkeer en Waterstaat en Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM), de gemeenten Gouda, Ouderkerk, Nieuwerkerk aan den IJssel, Moordrecht Capelle aan de IJssel en Krimpen aan de IJssel, de hoogheemraadschappen van Schieland en de Krimpenerwaard, Rijnland en het Zuiveringschap Hollandsche Eilanden en Waarden. De vaargeul van de rivier is op diepte uitgebaggerd en de vervuilde, drooggevallen rivierbodem langs de dijk (de z.g. zellingen) worden grotendeels gereinigd.

Over de Hollandsche IJssel varen twee pontjes: tussen Gouderak en Moordrecht bestaat een pont-verbinding (hier kunnen wel twee auto’s tegelijkertijd op de pont) en tussen Ouderkerk aan den IJssel en Hitland vaart een voetgangers- en fietserspontje.

Onlangs is een website actief geworden, die geheel aan de Hollandsche IJssel is gewijd.
De vereniging voor waterstaatsgeschiedenis publiceerde een uitgebreid artikel over de strijd tegen de verlanding van de Hollandsche IJssel als gevolg van de afdamming, tussen 1280 en 1550.

De Vlist

Het veenriviertje de Vlist stroomt van Schoonhoven naar Haastrecht.

De Vlist werd vroeger gebruikt als boezem (wateropslag) voor de omliggende polders. Hierover kunt u meer lezen op de pagina over de Molengang Vlist.

In het verleden (mijn schoonvader, geboren in 1908, herinnerde het zich nog levendig) werd de Vlist bevaren door beurtschippers, die per trekschuit vanuit Schoonhoven via de Bonrepas en de Grote Kerkvliet naar Polsbroek en vandaar via Benschop naar Utrecht gingen. Tegenwoordig is de Vlist het prachtige riviertje dat jaarlijk veel toeristen trekt, met name fietsers en wandelaars. Langs de Vlist staat nog een aantal zeventiende-eeuwse, met riet gedekte boerderijen. Als gevolg van het afnemend aantal agrariers, worden steeds meer van deze monumentale gebouwen steeds vaker alleen nog gebruikt als woning.

Dit riviertje is verboden voor gemotoriseerde vaartuigen. De enige bootjes die u er nu zult zien zijn kano’s en roeiboten.
Kano’s kunnen worden gehuurd bij het Kanocentrum te Haastrecht (Hoogstraat 1, tel. 0182 - 502245).

Foto’s van deze rivier zijn te zien in het fotoboek Vlist.


Met hartelijke dank aan Bas Verkaik