De spoorlijn Gouda - Schoonhoven
(1914 - 1942)

In Nederlande vertienvoudigde het vervoer per trein of tram tussen de jaren 1880 en 1910. Het gehele land werd opengelegd door trein- en tramrails. In de jaren twintig, bij de opkomst van autobus en vrachtvervoer over de weg, verdwenen de meeste van de lokale spoor- en tramwegen weer. In dat kader moet ook de opkomst en ondergang van 'het Schoonhovense lijntje' worden bezien.

Op 14 november 1914 reed de eerste trein tussen Gouda en Schoonhoven (lees een krantenartikel over de opening). De vergunning voor de aanleg van deze spoorlijn was al verleend in 1855, maar pas in 1901 had men voldoende geld bij elkaar om daadwerkelijk met de aanleg te beginnen.

Station Bergambacht. Foto uit 1916. Rechts de brug naar boerderij Het Slot.Allereerst werd het stationsgebouw te Schoonhoven gebouwd, waarna men in de zomer van 1903 startte met de aanleg van de trambaan. Al na enkele maanden, in november 1903, kwamen de werkzaamheden wegens geldgebrek stil te liggen. Er was een veel grotere hoeveelheid zand nodig dan was voorzien. Dit werd veroorzaakt door de zachte veenbodem, waarin veel zand -en dus veel geld- verdween.
Na veel politiek gehakketak op landelijk en provinciaal niveau, werd de aanleg in 1910 hervat.
In 1914 waren de werkzaamheden voltooid. Er was toen zo'n 880.000 kubieke meter zand in de baan verwerkt: vijf maal zoveel als oorspronkelijk was berekend!

Onder de vele genodigden, die op 14 november 1914 de eerste rit maakten, waren alle gemeenteraadsleden, van de gemeenten over wiens grondgebied de trein reed.
Op 16 november 1914 reed de eerste trein voor het publiek.

Het was geen TGV -de maximumsnelheid was dertig km/u- maar de naam had toch iets internationaals: La Désiree. Wettelijk was het geen spoor- maar een tramlijn. Door de Staats Spoorwegen (later de NS) werd evenwel lokaalspoormaterieel ingezet. Dit kon zonder problemen gebeuren, nu de lijn feitelijk als lokaalspoorlijn was aangelegd. Het ging hier om enkelspoor; op de stations en in de Beijersche bocht, tussen Stolwijk en Stolwijkersluis, lag een stukje dubbelspoor, waar treinen elkaar konden passeren.

De reistijd tussen Gouda en Schoonhoven werd met de komst van deze spoorlijn (16,861 km lang) aanvankelijk teruggebracht tot een uur en in 1915, toen zwaarder materieel werd ingezet, tot drie kwartier. Eerder reed op dit traject de postwagen. Deze kon wel zes passagiers vervoeren en overbrugde de afstand in 1 uur en 45 minuten!
Aanvankelijk werden dagelijks vijf ritten (heen en weer) uitgevoerd. In de jaren dertig werd op werkdagen dertien maal heen en weer gereden. De laatste tram van Gouda naar Schoonhoven vertrok toen om 22.44 uur.

Station StolwijkDe stoomlocomotief trok doorgaans twee of drie rijtuigen voor het vervoer van personen. Passagiers konden kiezen uit het reizen per tweede of per derde klas. Voor de tweede klas waren de groene rijtuigen en voor de derde klas de bruine. De plaatsbewijzen hadden overeenkomstige kleuren.
Maar de spoorlijn werd ook gebruikt voor goederenvervoer, zoals stro. Ook werden varkens per spoor vervoerd: een deel van het perron te Stolwijk was zelfs speciaal voor het laden en lossen van deze krulstaarten ingericht, compleet met weegbrug.

De spoorbrug (draaibrug) over de Hollandse IJssel lag op de plek waar nu de Haastrechtse Brug ligt. Iets verderop naar het westen, aan het eind van de Oude Brugweg te Stolwijkersluis, lag de brug voor auto's, karren en voetgangers. Om deze brug te kunnen passeren, moest al het verkeer met assen tol betalen.

Station Karnemelksloot te GoudaIn Gouda was het eindstation aanvankelijk gelegen aan de Karnemelksloot (bij sommigen om heel andere redenen lange tijd een bekend eindstation). Later werd het spoorlijntje achter de Boelekade langs, doorgetrokken naar "Gouda Centraal".
De route in de Krimpenerwaard ging via de voormalige hoge boezem van Stolwijk langs de Goudse Weg tot Stolwijk. Vervolgens zuidwaards, ten westen van de Tentweg en de Opweg naar Bergambacht. Het tracé liep ten westen en zuiden van dat dorp naar de Schoonhovense Kerkweg om te eindigen bij het Station van Schoonhoven. In dit gebouw aan de Spoorstraat is nu een busstation van Connexxion gevestigd.

Naast de regelmatig in het veen wegzakkende spoorrails, waren er ook andere problemen met het spoor. Zo waren er de onvermijdelijke ongelukken, waaronder enkele opmerkelijke.

Op 10 mei 1917 kwam de koets van de heer Kristensen, eigenaar van het Bondscafe te Stolwijkersluis, onder de trein (zie foto). Dit ongeluk gebeurde dicht bij Stolwijkersluis.

Koets onder de trein...Algemeen wordt aangenomen dat de 'grote brand' die op 3 oktober 1921 in Bergambacht woedde, veroorzaakt werd door overspringende vonken, afkomstig van de locomotief. Taalf woningen brandden af, een school, een pakhuis en vele schuren vielen aan de brand ten prooi. Eenentwintig gezinnen werden dakloos.

In 1925 deed zich een dodelijk ongeval voor op de overweg bij de Benedenkerkseweg bij Stolwijk. Toen werd een Ford met twee Schoonhovense inzittenden door de trein gegrepen. Klik HIER om enkele krantenberichten over dit ongeluk te bekijken.

Op 23 augustus 1942 werd de laatste rit gemaakt, waarna de Duitse bezetter de ijzeren rails in beslag nam. De omwonenden maakten zich later meester van de dan nutteloze bielzen en gebruikten die als brandhout. De spoorbaan werd afgegraven en veel zand werd gebruikt voor het ophogen van de begraafplaats aan de Goejanverwelledijk te Gouda. Zo stierf de spoorlijn een 'natuurlijke dood'.

Op het voormalige tracé van de spoorbaan ligt nu een deel van de Provinciale weg N 207, Gouda - Bergambacht en de weg N 210, tussen Bergambacht en Schoonhoven.

Deel van een kaartje uit 1934Stations Gouda / Schoonhoven
  0,0 km   Gouda
  0,6 km   Karnemelksloot
  1,4 km   Stolwijkersluis
  4,1 km   Beijerscheweg
  6,6 km   Stolwijk
  8,0 km   Koolwijk
10,9 km   Huisweg
11,9 km   Bergambacht
13,6 km   Ammerstol
15,4 km   Den Hem
16,8 km   Schoonhoven


KLIK HIER VOOR EEN GROOT AANTAL FOTO'S VAN DE SPOORLIJN GOUDA - SCHOONHOVEN

Bronnen :
Historische Encyclopedie Krimpenerwaard,
8e jaargang, nummer 3
De Krimpenerwaard - Teixeira de Mattos, 1927
Trams en tramlijnen - De stoomtrams in en om Den Haag en Gouda - RF de Bock, 1972
De ontsluiting van twee waarden - Blauw / Slappendel / Vos, 1989
Uit Bergambachts verleden - D. Blanken, 2001