Watertorens in de Krimpenerwaard

De watertoren van Schoonhoven

De Schoonhovense watertoren is de oudste van de Krimpenerwaard en één van de meest beeldbepalende gebouwen in het silhouet van de stad. Ze is gebouwd in 1900/1901 naar een ontwerp van F.A. de Jongh. Deze architect ontwierp ook de bijzondere watertoren van Nijkerk.
De toren is 50 meter hoog en heeft een stalen vlakbodemreservoir van 150 kubieke meter. Het geheel is versierd met kantig houtwerk, siermetselwerk en een leibedekking. De toren kreeg daardoor een zeer schilderachtig silhouet, dat nauwelijks meer iets te maken heeft met het technisch gegeven van een hooggeplaatst waterreservoir. De zeer hoge met leien bedekte spits vervulde bijvoorbeeld geen enkele voor de waterleiding nuttige functie. De houten trappen, waarlangs de woning van de machinist op de eerste verdieping buitenom kon worden bereikt, waren om de symmetrie te handhaven in viervoud uitgevoerd, terwijl één voldoende zou zijn geweest. Al na circa tien jaar werden ze gesloopt. Aanvankelijk waren op de begane grond van deze toren de machineruimtes en de machinistenwoning ondergebracht.
De toren is tot 1990 als watertoren in gebruik geweest. Door verbeterde technieken was het toen niet langer nodig leidingwater op te pompen naar een hooggelegen waterreservoir om druk op de waterleiding te houden. Het rijksmonument werd in 1992 voor het symbolische bedrag van ƒ 1,00 gekocht door de Stichting Behoud Watertoren. De toren is gerestaureerd in de jaren 1993/1996.

De toren huisvest nu Zilvergalerie De Watertoren. De galerie wil met een wisselende collectie en thema-exposities, samengesteld uit het werk van gevestigde nationale en internationale zilversmeden, de actuele ontwikkelingen en de zilversmeedkunst onder de aandacht brengen. Daarnaast wil zij een podium zijn waarop jonge zilversmeden de gelegenheid krijgen hun werk te tonen. Ook aan de dialoog tussen startende en professionele smeden over vernieuwing in de zilverkunst, hoopt de galerie met haar activiteiten een bijdrage te leveren. In de watertoren bevindt zich naast de galerie het centrum Zilver in Beweging, waarin de ateliers van enkele zilversmeden samenwerken. Het is mogelijk hier op afspraak rondleidingen en/of demonstraties te organiseren.

De watertoren in Boveneind

In verband met de aansluiting van Ouderkerk aan den IJssel in 1916 bij de Waterleiding Lek en IJssel, was een tweede watertoren (een 'hulptoren') nodig om te voorkomen dat de druk in Ouderkerk regelmatig te laag zou zijn. Deze watertoren werd ontworpen door J. Smit en A. Visser. Zij ontwierpen ook de toren van Schuwacht. Deze toren is mede door de bemoeienis van gemeenteraadslid en huisarts W.M. Blom van Krimpen aan den IJssel totstandgekomen in 1910. Krimpen aan de Lek en Lekkerkerk hebben samen het werk van dit eerste streekwaterleidingbedrijf gefinancierd.
De toren in Boveneind, op gemeentegrond van Ouderkerk, is 33 meter hoog. De toren is opgetrokken uit beton en ijsselsteentjes en heeft een betonnen hol bodemreservoir van 400 kubieke meter. Het reservoir steunt op een zeshoekige onderbouw. Opvallend is het trappenhuis, dat boven het dak uitsteekt.
De toren, die lijkt op die van Nieuw-Lekkerland, is sinds 1980 niet meer in gebruik. De huidige eigenaar heeft het plan er zijn kantoor in te vestigen. Boven de mooie blauw geschilderde deur van de toren zit een fraaie gedenkplaat.

(tekst van Hans van Embden: zie ook de blz over Boveneind)

De Watertoren van Schuwacht

Toen de gemeenten Krimpen aan de Lek, Krimpen aan den IJssel en Lekkerkerk in 1908 samen de Waterleiding Lek en IJssel oprichtten, was dit de eerste keer dat zoiets gebeurde. Tot dan toe waren gemeentelijke bedrijven altijd eigendom van één gemeente. Door samenwerking kwam de aanleg van waterleiding ook binnen het bereik van kleine gemeenten.
Het waterleidingcomplex van Schuwacht was, toen het in 1910 in gebruik werd genomen, het tweede op het Nederlandse platteland. Het complex bestaat uit de watertoren, een pompgebouw en enkele filtergebouwen. De ronde bakstenen toren is ontworpen door de architecten J. Smit en A. Visser, die ook verantwoordelijk waren voor het ontwerp van de hulpwatertoren van Ouderkerk aan den IJssel. De toren is gebouwd in 1909, is 47 meter hoog en heeft een stalen bolbodemreservoir van 250 kubieke meter. Vanaf de ingebruikname werden de toenmalige gemeenten Lekkerkerk, Krimpen aan de Lek en Krimpen aan den IJssel bediend. Vanaf 1916 werd ook Ouderkerk aan den IJssel via deze toren van water voorzien.
De toren is begin jaren negentig buiten gebruik gesteld en in 1999 verkocht aan een particulier.

De watertoren van Bergambacht

Deze watertoren is gebouwd in 1937, is 45 meter hoog, heeft een betonnen draagconstructie en een betonnen vlakbodemreservoir van 360 kubieke meter.
In de Krimpenerwaard kregen eerst de plaatsen aan de rand, gelegen aan de Lek en de IJssel, waterleiding. Later werd Drinkwaterleiding De Vijf Gemeenten opgericht door de overgebleven gemeenten in het midden van het gebied: Ammerstol, Bergambacht, Berkenwoude, Stolwijk en Vlist. Als een van de laatste waterleidingsbedrijven in Nederland werd deze onderneming op 16 juli 1937 officieel in gebruik gesteld door de toenmalige Commissaris der Koningin van Zuid-Holland, jhr. mr. dr. H.A. van Karnebeek. Tot die tijd waren de inwoners dus nog aangewezen op de dorpspomp!
In het begin stonden de bedrijfspompen onder in de toren, later is daar een apart gebouw voor neergezet.
Toren, bijbehorende dienstwoning en machinegebouw zijn ontworpen door P.D. Stuurman, die zich daarbij liet inspireren door de stijl van de Amsterdamse School. Deze architect ontwierp ook de watertoren voor de Koninklijke Verenigde Tapijtfabriek (KVT) te Moordrecht (bouwjaar 1924).
De Bergambachtse watertoren is sinds 1988 een rijksmonument.

Momenteel is Drinkwaterbedrijf Oasen de eigenaar van de toren, maar het ligt in de bedoeling om te toren en een deel van het terrein te verkopen. De koper van de toren en de grond mag één à twee woningen bijbouwen.

Bronnen:
Henk Rienks, De Nederlandse watertoren in oude foto's en prentbriefkaarten
Catharina van Groningen, De Krimpenerwaard
Frank van den Hoven / Hans van Embden / Nieko Jongerius, Op ontdekkingstocht door Krimpenerwaard en Lopikerwaard